در‌‌حالی‌که طی ۳۵ سال گذشته حجم فعالیت‌های اکتشافی دنیا ۱۰ برابر شده، اما ایران فعالیت‌های چشمگیری در زمینه اکتشافات معدنی انجام نداده است. ایران با داشتن حدود 60 میلیارد تن ذخایر معدنی و 68 نوع ماده معدنی، یکی از 10 کشور برتر معدنی جهان محسوب می‌شود این در حالی است که کشور ما با داشتن یک درصد از مساحت جهان سه درصد ذخایر جهانی را در اختیار دارد. بر اساس آمارهای اعلام شده تاکنون در هفت درصد معادن کشور عملیات اکتشاف انجام گرفته و ارزش ذخایر معدنی حدود 700 میلیارد دلار برآورد شده است.

با وجود تلاش های انجام شده، هنوز در بخش اکتشاف معادن از میانگین جهانی عقب هستیم به‌طوری‌که طی 35 سال گذشته حجم فعالیت‌های اکتشافی در دنیا 10 برابر شده اما در ایران فعالیت‌های چشمگیری در زمینه اکتشافات معدنی انجام نشده است.

اکنون این سوال مطرح است که آیا در همه جای دنیا فقط دولت‌ها اقدام به اکتشافات معدنی می‌کنند؟ بررسی‌ها نشان می دهد که در اغلب کشورهای معدنی، اطلاعات پایه زمین‌شناسی با نقشه‌های دقیق آن از سوی دولت‌ها تهیه و در اختیار سرمایه‌گذاران که به طور عمده شرکت‌های خصوصی هستند، قرار داده می‌شود و بعد از این مرحله، تمام فعالیت‌های اکتشاف توسط شرکت‌های اکتشافی انجام می‌شود.

به اعتقاد کارشناسان برای انجام اکتشافات معدنی به معنای واقعی، لازم است اکتشاف متناسب با شاخص‌های جهانی مدنظر قرار گیرد و حفاری‌ها به سطح میانگین جهانی نزدیک شود که در این زمینه، نیازمند بودجه کافی و امکانات و تجهیزات نوین روز دنیا هستیم.

آمارها نشان می‌دهد که کشورهای معدنی جهان با اصلاح نگاه اقتصادی و سرمایه‌گذاری در بخش اکتشاف توانسته‌اند اکتشافات معادن و به تبع آن تولید مواد معدنی را افزایش دهند؛ لذا در ایران نیز با تشکیل شرکت‌های بزرگ و تخصصی اکتشاف و البته سودآور کردن آن‌ها، سرمایه‌گذاران رغبت بیشتری برای سرمایه‌گذاری در این بخش خواهند داشت.

در حقیقت، افزایش اکتشافات و تولید مواد معدنی، این نوید را به کل صنعت کشور به‌ویژه صنایع معدنی می‌دهد که این صنایع با اطمینان از تامین مواد اولیه، نسبت به تولید بیشتر و یا اجرای طرح‌های توسعه سرمایه‌گذاری کنند. امروزه که نگاه اکثر سیاست‌گذاران کشوربه جای نفت به اقتصاد معدن معطوف شده و مجلس شورای اسلامی تاکید بر اصلاح قوانین و مقررات با هدف حضور هر چه بیشتر بخش خصوصی در چرخه فعالیت‌های معدنی دارد، امیدواریم با تدوین سیاست‌های درست به ویژه در حوزه جذب سرمایه بخش خصوصی حرکت‌های جهشی در اکتشافات معدنی آغاز و عملیاتی شود.

قدرت رقابت در بازار‌های جهانی را نداریم

ایران به دلیل داشتن معادن غنی درجهان از جایگاه بالایی برخوردار است اما تاکنون نتوانسته در این بخش به دستاورد قابل‌توجهی برسد. معادن و صنایع معدنی جزو مهم‌ترین بخش‌های کشور در جهت رشد اقتصادی و اشتغالزایی است و برخی کارشناسان در ارزش‌گذاری، این حوزه را با حوزه نفت برابر می‌دانند. کارشناسان بر این باورند که توسعه‌یافتگی همه‌جانبه در جوامع امروزی، مستلزم رشد و توسعه در معدن و صنایع معدنی است، به‌گونه‌ای که یکی از مزیت‌ها در کشور پس از نفت و گاز، مواد معدنی و صنایع مرتبط با آن است.

 وجود ۴۴ نوع ماده معدنی و بیش از ۵۷ میلیارد تن ذخایر قطعی و احتمالی در کشور سبب شده که ایران در میان کشورهای مطرح معدنی در دنیا قرار گیرد و رتبه نخست ذخایر معدنی در خاورمیانه را به خود اختصاص دهد، اما با وجود چنین ذخایرغنی، این بخش تنها توانسته به استناد محاسبات مرکز آمار کشور حدود یک درصد از تولید ناخالص داخلی را به خود اختصاص دهد. یکی از معضلاتی که معدنکاران با آن روبه‌رو هستند، برداشت‌های متعدد و تلقی‌های متفاوت از یک قانون واحد است و از شایع‌ترین دشواری‌های سرمایه‌گذاران در معادن، نامشخص بودن وضعیت مالکیت زمین معدن است، در عمده موارد معلوم نیست که مالکیت شخصی است یا در چارچوب موقوفات می‌گنجد. یکی دیگر از چالش‌های بخش معدن و دیگر بخش‌های اقتصادی، نبود استراتژی مشخص و مدون و نقشه‌راه برای پیشبرد اهداف سیاست‌گذاری شده است. در هر صورت، آنچه مشخص است بخش معدن کشور نتوانسته در سال‌های اخیر به دستاورد قابل‌توجهی برسد و باید دید که با توان ضعیف کنونی، این بخش می‌تواند به هدف‌گذاری‌های مدنظر در افق ۱۴۰۴ دست یابد یا خیر.

بر‌اساس آمار وزارت صمت، تنها ۹ درصد از ظرفیت‌های معدنی کشور به بهره‌برداری رسیده‌اند و این معادن نیز بیشتر معادن سطحی هستند. در بسیاری از کشورهای دارای معدن، اکتشافات تا عمق ۳۰۰۰ متری پیش‌ رفته، در حالی‌که در ایران تنها توانسته‌ایم به عمق ۱۲۰ متری زمین نفوذ کنیم.

عمده مشکل به دلیل نبود تکنولوژی مناسب در این زمینه است تا بودجه زمین‌شناسی. باید تلاش کنیم در آینده با به‌روز کردن تکنولوژی اکتشاف معدن، محصولات معدنی را باقیمت پایین‌تر و قابل‌رقابت با محصولات جهانی به بازار عرضه کنیم. بر‌اساس قانون، بیشتر معادن کشور ملی است و ما در مجلس در حال انجام تغییراتی در قوانین برای دخالت هر‌چه بیشتر بخش خصوصی در حوزه مالکیت و سرمایه‌گذاری در معادن هستیم. هیچ نهادی در کشور به اندازه سازمان توسعه و نوسازی صنایع و معادن ایران، امکانات لازم برای بهره‌برداری از معادن رانداشته، ولی با این حال این سازمان هم با منابع محدود خود، قدرت رقابت با قدرت‌های معدنی دنیا را ندارد. راهکار اصلی در موفقیت بهره‌برداری از معادن کشور جذب سرمایه‌های داخلی و خارجی است . با پای کار آوردن شرکای جدید خارجی و داخلی، می‌توانیم شرکت‌های بزرگی را در زمینه بهره‌برداری معادن تاسیس کرده و در این زمینه دستاوردهای بیشتری کسب کنیم.

تخصیص منابع مناسب برخی از مشکلات معدن را حل می‌کند.

شیوا نیك وظیفه - فولادنیوز